ACFTA và RCEP đều là những hiệp định thương mại quan trọng đối với hoạt động xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Trung Quốc. Tuy nhiên, hai hiệp định có phạm vi cam kết, quy tắc xuất xứ, biểu thuế ưu đãi và cơ chế cộng gộp xuất xứ khác nhau.
Vì vậy, câu hỏi “Doanh nghiệp nên sử dụng ACFTA hay RCEP?” không có một đáp án chung cho mọi lô hàng. Doanh nghiệp cần căn cứ vào mã HS, nước xuất xứ, tỷ lệ đáp ứng quy tắc xuất xứ, biểu thuế của từng hiệp định và chứng từ C/O để lựa chọn phương án có lợi nhất.
Trong bài viết này, DNL SHIPPING tổng hợp những điểm quan trọng giúp doanh nghiệp Việt Nam hiểu rõ sự khác biệt giữa ACFTA và RCEP, đặc biệt trong hoạt động xuất nhập khẩu Việt Nam – Trung Quốc.
ACFTA là gì?
ACFTA (ASEAN – China Free Trade Area) là Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Trung Quốc, được xây dựng nhằm thúc đẩy tự do hóa thương mại và đầu tư giữa các nước ASEAN và Trung Quốc.
Việt Nam cùng các nước ASEAN tham gia ACFTA và thực hiện các cam kết cắt giảm thuế quan đối với hàng hóa đáp ứng điều kiện của hiệp định.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam có hoạt động nhập khẩu hàng hóa từ Trung Quốc, ACFTA là một trong những cơ sở quan trọng để xem xét hưởng thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt, với điều kiện hàng hóa đáp ứng quy tắc xuất xứ và có chứng từ xuất xứ phù hợp.
ACFTA có ý nghĩa như thế nào với doanh nghiệp Việt Nam?
ACFTA đặc biệt đáng quan tâm đối với các doanh nghiệp:
- Nhập khẩu hàng hóa từ Trung Quốc về Việt Nam.
- Xuất khẩu hàng Việt Nam sang Trung Quốc.
- Có nguồn nguyên liệu từ Trung Quốc hoặc các nước ASEAN.
- Muốn tận dụng ưu đãi thuế quan theo quan hệ thương mại ASEAN – Trung Quốc.
- Thường xuyên thực hiện các tuyến vận tải Trung Quốc – Việt Nam.
Một trong những nội dung doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý là quy tắc xuất xứ và C/O. Không phải cứ hàng hóa được vận chuyển từ Trung Quốc sang Việt Nam là mặc nhiên được hưởng ưu đãi ACFTA.
RCEP là gì?
RCEP (Regional Comprehensive Economic Partnership) là Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực, được ký kết giữa 15 quốc gia gồm 10 nước ASEAN và Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, New Zealand.
RCEP chính thức có hiệu lực đối với Việt Nam từ 01/01/2022.
So với ACFTA, RCEP có phạm vi rộng hơn, không chỉ tập trung vào quan hệ ASEAN – Trung Quốc mà tạo ra một khuôn khổ thương mại chung giữa nhiều nền kinh tế trong khu vực.
Điểm đáng chú ý của RCEP đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu là cơ chế cộng gộp xuất xứ trong phạm vi các thành viên RCEP.
Điều này có thể tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp có chuỗi cung ứng trải rộng tại:
Việt Nam → Trung Quốc → Hàn Quốc → Nhật Bản → ASEAN...
Ví dụ, doanh nghiệp Việt Nam nhập nguyên liệu từ một nước thành viên RCEP, tiếp tục sản xuất tại Việt Nam rồi xuất khẩu sang một nước thành viên khác. Trong một số trường hợp, phần nguyên liệu có xuất xứ từ các thành viên RCEP có thể được xem xét trong quá trình xác định xuất xứ theo quy định của RCEP.
Đây là điểm RCEP đặc biệt đáng chú ý đối với các doanh nghiệp có chuỗi cung ứng khu vực.
ACFTA và RCEP khác nhau như thế nào?
Để lựa chọn hiệp định phù hợp, doanh nghiệp nên nhìn vào 5 yếu tố chính: phạm vi, thuế quan, quy tắc xuất xứ, chứng từ xuất xứ và chuỗi cung ứng.
| Tiêu chí | ACFTA | RCEP |
|---|---|---|
| Tên đầy đủ | ASEAN – China Free Trade Area | Regional Comprehensive Economic Partnership |
| Phạm vi | ASEAN và Trung Quốc | ASEAN, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, New Zealand |
| Việt Nam – Trung Quốc | Có | Có |
| Mục tiêu | Tăng cường thương mại ASEAN – Trung Quốc | Tạo khuôn khổ thương mại chung trong khu vực RCEP |
| Quy tắc xuất xứ | Theo quy định ACFTA | Theo quy định RCEP |
| Cộng gộp xuất xứ | Trong phạm vi được quy định của ACFTA | Cộng gộp trong phạm vi các thành viên RCEP theo quy định |
| Chứng từ xuất xứ | C/O theo quy định ACFTA | Chứng từ xuất xứ theo RCEP |
| Phù hợp | Doanh nghiệp có giao thương ASEAN – Trung Quốc | Doanh nghiệp có chuỗi cung ứng nhiều nước RCEP |
Lưu ý: Mức thuế ưu đãi cụ thể không thể kết luận chỉ dựa trên tên hiệp định. Doanh nghiệp cần kiểm tra mã HS, nước xuất khẩu, nước nhập khẩu, năm áp dụng và điều kiện xuất xứ theo biểu cam kết tương ứng.
Khác biệt quan trọng nhất: Quy tắc xuất xứ
Đây là nội dung doanh nghiệp cần quan tâm hàng đầu khi lựa chọn ACFTA hay RCEP.
Một hàng hóa muốn hưởng thuế nhập khẩu ưu đãi theo FTA phải đáp ứng quy tắc xuất xứ tương ứng.
Nói cách khác:
Có C/O chưa đồng nghĩa với việc chắc chắn được hưởng thuế ưu đãi.
Cơ quan Hải quan còn có thể xem xét hàng hóa có thực sự đáp ứng quy tắc xuất xứ của hiệp định hay không.
Doanh nghiệp cần kiểm tra các yếu tố như:
- Hàng hóa có đáp ứng tiêu chí xuất xứ hay không.
- Nguyên liệu sử dụng có nguồn gốc từ đâu.
- Tỷ lệ nguyên liệu không có xuất xứ.
- Công đoạn sản xuất thực hiện tại quốc gia nào.
- Mã HS của sản phẩm và nguyên liệu.
- Tiêu chí xuất xứ cụ thể áp dụng cho từng mặt hàng.
- Chứng từ xuất xứ có hợp lệ hay không.
Đặc biệt với những mặt hàng có nguyên liệu từ nhiều quốc gia, việc lựa chọn ACFTA hay RCEP cần được tính toán ngay từ khâu mua hàng và sản xuất, thay vì chỉ kiểm tra khi hàng đã về đến cảng.
RCEP có lợi thế về cộng gộp xuất xứ
Một trong những điểm doanh nghiệp nên quan tâm khi so sánh ACFTA và RCEP là cơ chế cộng gộp xuất xứ.
RCEP xây dựng một hệ thống quy tắc xuất xứ chung cho các thành viên, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp có chuỗi cung ứng xuyên biên giới trong khu vực.
Ví dụ:
Nguyên liệu Trung Quốc → sản xuất tại Việt Nam → xuất khẩu sang Nhật Bản
hoặc:
Nguyên liệu Hàn Quốc + nguyên liệu Trung Quốc → sản xuất tại Việt Nam → xuất khẩu
Trong những trường hợp phù hợp với quy tắc xuất xứ RCEP, nguyên liệu có xuất xứ từ các thành viên có thể được xem xét theo cơ chế cộng gộp của hiệp định.
Đây là lợi thế đáng chú ý đối với những ngành có chuỗi cung ứng khu vực như:
- Điện tử.
- Máy móc, thiết bị.
- Dệt may.
- Da giày.
- Linh kiện.
- Nhựa và sản phẩm nhựa.
- Hóa chất.
- Công nghiệp hỗ trợ.
Tuy nhiên, không nên hiểu rằng mọi nguyên liệu nhập khẩu từ thành viên RCEP đều tự động được cộng gộp. Doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng đúng tiêu chí xuất xứ và chứng minh được nguồn gốc nguyên liệu theo quy định.
Doanh nghiệp nhập khẩu từ Trung Quốc nên chọn ACFTA hay RCEP?
Đây là câu hỏi được nhiều doanh nghiệp Việt Nam quan tâm.
Câu trả lời là:
Không nên lựa chọn chỉ dựa vào tên hiệp định.
Doanh nghiệp nên thực hiện theo trình tự:
Bước 1: Xác định mã HS
Đây là cơ sở để tra cứu chính sách mặt hàng và mức thuế tương ứng.
Bước 2: Xác định nước xuất xứ
Cần phân biệt rõ nơi xuất khẩu và nơi xuất xứ.
Ví dụ, hàng được vận chuyển từ Trung Quốc không có nghĩa mọi trường hợp đều được xác định là hàng có xuất xứ Trung Quốc.
Bước 3: Kiểm tra biểu thuế ACFTA
Xác định mặt hàng có nằm trong phạm vi hưởng ưu đãi hay không và mức thuế tương ứng.
Bước 4: Kiểm tra biểu thuế RCEP
Tiếp tục đối chiếu mã HS, năm áp dụng và điều kiện hưởng ưu đãi.
Bước 5: Kiểm tra quy tắc xuất xứ
Đây là bước rất quan trọng. Hàng hóa phải đáp ứng quy tắc xuất xứ của hiệp định mà doanh nghiệp lựa chọn.
Bước 6: Kiểm tra C/O hoặc chứng từ xuất xứ
Chứng từ phải đáp ứng yêu cầu của hiệp định và phù hợp với hồ sơ hải quan.
Sau khi thực hiện các bước trên, doanh nghiệp mới có cơ sở lựa chọn phương án phù hợp.
Ví dụ: Nhập hàng Trung Quốc về Việt Nam
Giả sử doanh nghiệp Việt Nam nhập một mặt hàng từ Trung Quốc.
Doanh nghiệp có thể đặt ra câu hỏi:
“Hàng Trung Quốc thì dùng ACFTA hay RCEP?”
Không nên trả lời ngay là ACFTA hoặc RCEP.
Doanh nghiệp cần kiểm tra:
Mã HS → biểu thuế ACFTA → quy tắc xuất xứ ACFTA → C/O ACFTA
và đồng thời:
Mã HS → biểu thuế RCEP → quy tắc xuất xứ RCEP → chứng từ xuất xứ RCEP
Sau đó so sánh:
Thuế suất + điều kiện xuất xứ + khả năng đáp ứng chứng từ + tính phù hợp của chuỗi cung ứng.
Phương án nào đáp ứng đầy đủ điều kiện và mang lại hiệu quả tốt hơn cho lô hàng thì doanh nghiệp có thể cân nhắc lựa chọn.
ACFTA có phải lúc nào cũng kém RCEP?
Không.
Đây là một quan niệm doanh nghiệp cần tránh.
RCEP là hiệp định có phạm vi rộng hơn, nhưng điều đó không đồng nghĩa RCEP luôn mang lại mức thuế thấp hơn ACFTA cho mọi mặt hàng.
Mỗi hiệp định có:
- Biểu cam kết thuế quan riêng.
- Lộ trình cắt giảm thuế riêng.
- Quy tắc xuất xứ riêng.
- Điều kiện hưởng ưu đãi riêng.
Vì vậy, đối với từng mã HS cụ thể, doanh nghiệp cần tra cứu và so sánh thực tế.
Đặc biệt, khi mức thuế giữa hai hiệp định khác nhau, doanh nghiệp nên tính toán cả chi phí chứng từ, khả năng chứng minh xuất xứ và yêu cầu quản lý hồ sơ, thay vì chỉ nhìn vào mức thuế.
Khi nào doanh nghiệp nên quan tâm ACFTA?
ACFTA có thể là lựa chọn đáng xem xét khi doanh nghiệp:
- Nhập khẩu trực tiếp từ Trung Quốc.
- Xuất khẩu hàng hóa sang Trung Quốc.
- Có nguồn nguyên liệu chủ yếu từ Trung Quốc hoặc ASEAN.
- Có thể đáp ứng quy tắc xuất xứ ACFTA.
- Có chứng từ xuất xứ phù hợp.
- Muốn tận dụng ưu đãi thuế quan trong khuôn khổ ASEAN – Trung Quốc.
Đặc biệt đối với các doanh nghiệp Việt Nam thường xuyên nhập hàng Trung Quốc, ACFTA vẫn là một hiệp định cần được kiểm tra khi tính toán chi phí nhập khẩu.
Khi nào RCEP có thể phù hợp hơn?
RCEP đặc biệt đáng quan tâm khi doanh nghiệp có chuỗi cung ứng nhiều quốc gia trong khu vực.
Ví dụ:
Trung Quốc → Việt Nam → Nhật Bản
Hàn Quốc → Việt Nam → Australia
Trung Quốc + ASEAN → Việt Nam → Hàn Quốc
Trong những chuỗi cung ứng như vậy, cơ chế xuất xứ và cộng gộp của RCEP có thể tạo ra nhiều lựa chọn hơn cho doanh nghiệp.
Đặc biệt với doanh nghiệp sản xuất, RCEP có thể được xem xét ngay từ khâu:
Tìm nguồn nguyên liệu → sản xuất → xác định xuất xứ → xuất khẩu → xin ưu đãi thuế.
Những lỗi doanh nghiệp thường gặp khi áp dụng FTA
1. Chỉ nhìn vào mức thuế
Doanh nghiệp thấy mức thuế ưu đãi thấp hơn và lựa chọn ngay nhưng chưa kiểm tra điều kiện xuất xứ.
2. Nhầm nơi xuất khẩu với xuất xứ
Hàng đi từ Trung Quốc không phải lúc nào cũng đồng nghĩa hàng có xuất xứ Trung Quốc.
3. Không kiểm tra mã HS
Chỉ cần mã HS được xác định khác nhau, chính sách thuế và quy tắc xuất xứ áp dụng cũng có thể thay đổi.
4. Kiểm tra C/O quá muộn
Việc kiểm tra khả năng đáp ứng C/O nên được thực hiện trước khi đặt hàng hoặc trước khi giao hàng.
5. Không lưu hồ sơ chứng minh xuất xứ
Doanh nghiệp cần chủ động lưu giữ chứng từ liên quan đến nguyên liệu, quá trình sản xuất và nguồn gốc hàng hóa theo quy định.
Doanh nghiệp nên lựa chọn ACFTA hay RCEP?
Có thể hiểu đơn giản như sau:
Nếu doanh nghiệp chủ yếu giao thương Việt Nam – Trung Quốc/ASEAN:
→ ACFTA là hiệp định cần ưu tiên kiểm tra.
Nếu doanh nghiệp có chuỗi cung ứng liên quan đến nhiều thành viên RCEP:
→ RCEP có thể mang lại lợi thế về cơ chế xuất xứ và cộng gộp.
Nếu cả hai hiệp định đều có thể áp dụng:
→ Không nên lựa chọn theo cảm tính. Hãy so sánh mã HS, thuế suất, quy tắc xuất xứ và chứng từ để xác định phương án phù hợp nhất.
Có thể hình dung quy trình lựa chọn như sau:
MÃ HS
↓
XÁC ĐỊNH XUẤT XỨ
↓
TRA ACFTA ↔ TRA RCEP
↓
SO SÁNH THUẾ SUẤT
↓
KIỂM TRA QUY TẮC XUẤT XỨ
↓
KIỂM TRA C/O / CHỨNG TỪ XUẤT XỨ
↓
LỰA CHỌN PHƯƠNG ÁN PHÙ HỢP
DNL SHIPPING hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam – Trung Quốc
Việc tận dụng ưu đãi từ ACFTA hoặc RCEP không chỉ là câu chuyện về thuế suất. Doanh nghiệp cần kiểm soát đồng thời HS Code, xuất xứ hàng hóa, C/O, chứng từ thương mại và thủ tục hải quan.
Với các lô hàng Trung Quốc – Việt Nam, DNL SHIPPING có thể đồng hành cùng doanh nghiệp trong các hoạt động logistics và xuất nhập khẩu như:
- Vận chuyển đường biển FCL/LCL.
- Vận chuyển hàng không.
- Khai báo và làm thủ tục hải quan.
- Tư vấn chứng từ xuất nhập khẩu.
- Tư vấn C/O và hồ sơ xuất xứ.
- Tư vấn quy trình nhập khẩu hàng Trung Quốc.
- Vận chuyển hàng từ Trung Quốc về Việt Nam.
- Hỗ trợ kiểm tra hồ sơ trước khi thông quan.
DNL SHIPPING – GLOBAL LOGISTICS SOLUTIONS
ACFTA và RCEP đều là những công cụ quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam tận dụng ưu đãi thương mại trong khu vực.
Nếu ACFTA tạo nền tảng quan trọng cho thương mại ASEAN – Trung Quốc, thì RCEP mở rộng phạm vi hợp tác sang một mạng lưới kinh tế lớn hơn và đặc biệt đáng chú ý với các doanh nghiệp có chuỗi cung ứng xuyên biên giới trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Doanh nghiệp không nên mặc định “RCEP mới hơn nên chắc chắn tốt hơn ACFTA” hoặc ngược lại. Phương án phù hợp phải được xác định theo từng mặt hàng, từng mã HS, từng thị trường và từng bộ chứng từ xuất xứ.
Đối với doanh nghiệp nhập khẩu từ Trung Quốc, việc kiểm tra ACFTA và RCEP ngay từ trước khi đặt hàng có thể giúp chủ động hơn trong việc dự toán chi phí và chuẩn bị hồ sơ thông quan.
------------------------
DNL SHIPPING CORP.
Address: 4/2 street 44, Quarter 3, Phuoc Long ward, Ho Chi Minh city
Telephone: 028 2201 5789 - Hotline: 0901 395 800
Web: Dnlshipping.vn
Email: info@dnlshipping.vn
